Początki Powstania Wielkopolskiego na Ziemi Jaraczewskiej

Pod koniec października i w pierwszych dniach listopada 1918 roku pod wpływem antywojennej, antycesarskiej i rewolucyjnej atmosfery jaka panowała w niemieckiej armii żołnierze Polacy którzy przyjechali do Jaraczewa albo na urlop albo samowolnie opuszczając jednostke spotykali się i rozmawiając o istniejącej sytuacji zastanawiali się przede wszystkim czy wreszcie powstanie Polska.

W pobliskich koszarach garnizonu jarocinskiego wzmogło się w tym czasie wzburzenie żołnierzy na skutek otrzymania rozkazu nakazującego wyjazd na front. Grupa konspirantów na czele z sierżantem Bronisławem Kirchnerem zdołała opanowaa sytuacje dzieki powołaniu w nocy z 8 na 9 listopada 1918 roku polsko – niemieckiej Rady Żołnierskiej na czele z Ignacym Adamczewskim. Na dowódce Garnizonu Jarocinskiego powołano sierżanta Bronisława Kirchnera, a dotychczasowego dowódce kapitana Schnajdera aresztowano. Po opanowaniu sytuacji w koszarach wyruszono na miasto i obsadzono swoimi lud1mi bez użycia broni ważne dla miasta urzedy m. in. poczte, dworzec kolejowy, gmach dowództwa batalionu (dzisiejszy Ośrodek Zdrowia)

Dwa dni później 11 listopada 1918 roku przy wsparciu Bronisława Kirchnera i właściciela Chytrowa Bogdana Trzebinskiego powołano w Jaraczewie Radę Żołnierską. Na czele Rady stanął najwyższy stopniem Kazimięrz Rychlik-kapral. W skład rady weszli Ignacy Głoginski, Franciszek Kaczmarek, Franciszek Kolendowicz, Wincenty Mrozik, Franciszek Nowaczyk, Jozef Ochlinski, Józef Pawlak. Dla utrzymania ładu i porządku publicznego rada żołnierska powołała do życia siły porządkowo – obronne w postaci Straży Ludowej

Wiadomość o przegraniu przez cesarski Niemcy wojny zaktywizowała przyszłych powstanców do usuwania z urzedów Niemców, a pozostawionych poddania ścis3ej kontroli. Było to możliwe ponieważ Rady Żołnierskie były legalne, akceptowane przez władze zaborcze jako zapobiegające monarchii.

Powstaniec Franciszek Nowaczyk tak zapamietał opanowanie Jaraczewa przez Polaków.
„Wiadomości o zakonczeniu wojny nakazała im usuwaa z urzedów Niemców. Postanowili natychmiast udaa się do mieszkania żandarma niemieckiego w celu dokonania rewizji, rozbrojenia, odebrania broni oraz zakazania urzedowania i podporządkowania się Straży Ludowej i Radzie Żołnierskiej. Po pewnym oporze bron została żandarmowi odebrana. Potem powstancy udali się do Urzędu Cła, gdzie dwóch urzedników posiadało bron palną. Powstancy zakazali im dalszego urzedowania, kazali zdjąć godła państwowe i kazali podporządkowaa się władzom powstanczym oświadczając, że „powstała Polska”

Nastepnie juz z posiadana bronią udali się do zarządu miasta Jaraczewa. Usuneli wszelakie portrety niemieckie, zarządzenia germanskie i zakazali urzedowania w jezyku niemieckim. Do sprawowania urzędu burmistrza powołali Polaka obywatela Czabanskiego.

Potem udali się do kierownika szkoły niemieckiej Plaga, u którego dokonali dokładnej rewizji gdyż tam ukryta była wieksza ilość broni byłego niemieckiego towarzystwa „Krieger-Verein”. Niemiec został zmuszony do wydania broni, która została przeniesiona do wartowni w starym ratuszu.

Był to polski posterunek, w którym powstancy czuwali w dzien i noc. Powstancy szybko udali się również na poczte. Tam zakazali wszelkich rozmów niemieckich, zamiejscowych oraz podporządkowania się Straży Ludowej i Radzie żołnierskiej. Kierownikiem poczty też mianowano obywatela polskiego.„ W szkole powszechnej zdjeli portrety niemieckie i niemieckie napisy, tłumacząc dzieciom, że „powstała wolna Polska” , a kierownikowi Szneiderowi zakazali nauki w jezyku niemieckim. W Jaraczewie zapanowała niebywała radość. Dzieci przestały jednak uczeszczaa do szkoły z powodu braku polskich nauczycieli.
Według Romana Idziaka, kierownika szkoły podstawowej w Jaraczewie w latach 19 ................ – 19, który jako 6-ciolatek był świadkiem tego wydarzenia ,orla pruskiego z budynku magistratu zerwał Piotrek Kolendowicz. Przyglądało się temu wydarzeni sporo ludzi, którzy zrzucenie symbolu niemieckiej niewoli powitali okrzykami radości, a z okien kilku domów zaczeły powiewaa flagi biało – czerwone. Flage polską na budynku szkoły powiesi3 Józef Pawlak. Obydwa wydarzenia miały miejsce prawdopodobnie 11 listopada 1918r

Na terenie Ziemi Jaraczewskiej mieszkało wielu kolonistów niemieckich ( w Lobzowcu, Porebie, Cerekwicy, Wojciechowie ) i niemieckich właścicieli majątków ( Gola, Cerekwica, Góra z folwarkami w Górze, Parzęczewie, Brzostowie Lobzie, Noskowie oraz powracający z frontu żołnierze i w dzien i w nocy patrolowali teren całej gminy. Najwiekszy opór napotykali we wsi Wojciechowo wcześniej obsadzone Polakom. Odjeżdżającym z polskich ziem Niemcom odebrali bron, którą składowali w wartowni starego ratusza. Przeprowadzili tez rewizje właścicieli majątków w Górze i Goli. U Ernesta Fischera von Mollarda (który także brał udział w I wojnie) znajdowała się tylko bron myśliwska (2-3 szt.), wiekszą ilość broni znale1li „powstancy” w goli. Odebraną Niemcom bron przekazali nastepnie do Garnizonu Jarocinskiego.

„Codziennie powstancy kontrolowali wioski Gola, Niedźwiady, Łobez, Cerekwica, Rusko, Góra, i inne. Tak działo się i dniem i nocą, aż do otrzymania rozkazu od komendanta (Bronisława) Kirchnera z Jarocina. Na rozkaz ten powstancy z Jaraczewa pojechali wozami, których dostarczył właściciel majątku Chytrowo ( Bogdan Trzebinski) do Jarocina „.

/wspomnienia/
Gdy żołnierze-ochotnicy wyjechali na fronty Powstanie nad utrzymaniem spokoju i porządku na terenie Ziemi Jaraczewskiej czuwali starsi wiekiem aktywni Polacy. Oddziałem konnym patrolującym wszystkie wioski a szczególnie te w których mieszkali niemieccy koloniści dowodzi3 Wojciech Banaszak z Panienki, późniejszy senator w latach 1930-1935.
Gdy w dniach 3-5 grudnia 191 roku odbywał się w Poznaniu Polski Sejm dzielnicowy wśród 17 reprezentantów powiatu jarocinskiego było 3 przedstawicieli Ziemi Jaraczewskiej ks. Antoni Nowak proboszcz z Jaraczewa, Józef Kurczewski szewc z Jaraczewa, Stefan Przybyla rolnik z Lukaszewa. W skład wybranej Naczelnej Rady Ludowej weszli przedstawiciele wszystkich ziem historycznie polskich ponieważ Sejm Dzielnicowy podejmował starania o oderwanie od Prus-Wielkopolski, Pomorza i Śląska. Sejm przyjąl wiek uchwał w tym dotyczących rozwoju polskiego szkolnictwa.
Stąd w szkołach Ziemi Jaraczewskiej po wznowieniu nauki po przerwie świątecznej rozpoczeto nauke w jezyku polskim. Oto zapis w kronice szkoły w Panience:
„Nowy rok (1919) rozpoczął się pieknym powietrzem-niemal istne lato.
Rozpoczecie nauki. W dniu 7-go stycznia zaczeła się znów nauka w szkole i to w polskim jezyku na wszystkich stopniach i we wszystkich przedmiotach. Wreszcie możemy w ukochanym jezyku ojczystym, otwarcie i swobodnie mówia, się modlia i się uczyć.
Chwała Bogu ! ”
Polscy właściciele majątków, uczestnicy obrad Sejmu Dzielnicowego i inni aktywni Polacy organizowali spotkania z mieszkancami. Zacytuje nastepny zapis z kroniki szkoły w Panience
Wiec 12 stycznia 1919. W niedziele 12-go stycznia odbył się w tutejszej szkole po południu o godz. 3 wiec lokalny ,zaai3 go p. trzebinski z Chytrowa. Jako mówcy wystepowali pp Kurczewski z Jaraczewa, Krajewski z Skoraczewa, Sebel z Jarocina i Szu3czynski z Cerekwicy.

Mówiono o powszechnym położeniu politycznym, o robotnikach rolnych o zachowaniu się wobec wyborów do konstytuanty niemieckiej i o szkole. Rezolucje, strzymania się od głosowania do konstytuanty niemieckiej przyjeto jednogłośnie.
Na zebraniu zachecał przewodniczący wstepowania ochotników do szeregów polskich. Składka ............................wynosiła na razem 170 Marek

Z pieśnią „ Boże coś Polskę” konczono wiec (...) . Sekretarzem był mianowany nauczyciel a. Jechorek z Panienki . „
Ksieża z ambon także zachecali do wstepowania do oddziałów polskich. Np Wincenty Walenski z Wojciechowa podjął decyzje do przystąpienia do powstanców Garnizonu Jarocinskiego po płomiennym kazaniu ks. Antoniego Nowaka proboszcza w Jaraczewie. Wincenty Walenski został śmiertelnie ranny w bitwie pod Miejska Górką. Jego grób znajduje się na cmentarzu katolickim w Jaraczewie.
Powstancy z Ziemi Jaraczewskiej, których było nie mniej niż 60-ciu walczyli w wiekszości w Kompaniach Garnizonu Jarocinskiego, cześć w Kompani Boreckiej pod dowództwem Ignacego Talarczyka cześć w Poznaniu, z tym marynarze w Kompani Marynarzy pod dowództwem Adama Białoszynskiego (Władysław Nowaczyk z Jaraczewa, Stanisław Kosmala i Józef Stepniak z Lowecic).

Po prawej stronie życiorysy Powstanców Wielkopolskich.

Zapraszamy go galerii pozostałych unikatowych fotografii.